Stopnie harcerskie. Czego harcerstwo uczy o rozwoju?

Stopnie harcerskie - harcerze w lessie przy ognisku

Stopnie harcerskie stanowią fundamentalną część harcerskiego etosu i tradycji. We wszystkich organizacjach harcerskich odgrywają one istotną rolę, nie tylko jako wyraz uznania za zaangażowanie i postawę harcerzy i harcerek, ale także jako droga do ich osobistego rozwoju i pełnienia odpowiedzialnych ról w społeczeństwie. Od momentu wprowadzenia, stopnie instruktorskie oraz te dla harcerek i harcerzy przeszły wiele zmian, jednak ich znaczenie i cel pozostały niezmiennie ważne. Obok prawa harcerskiego, stanowią jedno z najważniejszych narzędzi wychowawczych stosowanych w metodzie harcerskiej. Każdy wędrownik czy zastępowy wie, że zdobywanie kolejnych stopni harcerskich to nie tylko realizacja prób harcerskich, ale przede wszystkim wyrobienie charakteru poprzez wykazanie się w konkretnych działaniach postawą godną harcerza. 

Systemem stopni mogą się inspirować również osoby niebędące harcerzami. Z tego artykułu dowiesz się, jak działają stopnie harcerskie oraz czego można się z nich nauczyć.

 

Jak działają stopnie harcerskie?

Stopnie harcerskie stanowią ważny element w życiu każdej harcerki lub harcerza. To symboliczne oznaczenia, które świadczą o ich zaangażowaniu, wiedzy i umiejętnościach. Poszczególne stopnie są zdobywane w harcerstwie poprzez próby. Są to dobierane indywidualnie zadania, których wykonanie świadczy o spełnieniu wymagań na dany stopień. Te wymagania rosną wraz z kolejnymi stopniami. I tak np. młodzik musi ułożyć ognisko, a ćwik powinien umieć rozpalić ogień w ulewnym deszczu.

Idea próby jest w harcerstwie bardzo ważna. Każdy kolejny etap rozwoju jest wyznaczany przez wykonanie jakiegoś zadania. Harcerzem zostaje się dzięki próbie harcerza. Wędrownikiem poprzez próbę wędrowniczą. Tak samo zdobywanie stopni i sprawności harcerskich odbywa się w ramach prób. Są one zazwyczaj układane przez doświadczonych wychowawców - instruktorów harcerskich. 

Więcej na temat idei stojących za ruchem harcerskim dowiesz się z artykułu - Harcerskie Ideały

 

System stopni harcerskich jako instrument metodyczny

System stopni harcerskich został skonstruowany w taki sposób, by pomagać drużynowemu w prowadzeniu drużyny. Powinien wykorzystywać ideały opisywane w regulaminach gwiazdek zuchowych i stopni harcerskich, by odpowiednio kierować rozwojem swoich harcerzy. Stopnie służą instruktorom jako środek motywowania do zdobywania wiedzy i umiejętności. Cała otoczka - próby na stopień, oznaczenia, uroczyste przyznawanie stopni rozkazem, przyrzeczenie harcerskie - pokazują chłopakom, że warto się zaangażować we własny rozwój. Oznaczanie stopni, zarówno dla harcerek, jak i harcerzy, jest nie tylko formą uznania, ale również bodźcem do dalszego zaangażowania się w życie społeczności harcerskiej oraz realizacji kolejnych prób, które prowadzą do pełnego wyrobienia harcerskiego.  Dobry instruktor potrafi wykorzystać stopnie i sprawności (oraz gwiazdki zuchowe i naramiennik wędrowniczy) w taki sposób, że jego podopieczni harmonicznie dorastają wkraczając na kolejne stopnie rozwoju.

 

Stopnie harcerskie - nazwy i oznaczenia w organizacjach harcerskich

W Polsce istnieje kilka organizacji harcerskich. Każda z nich ma inny system stopni z nieco różnymi nazwami i oznaczeniami. 

 

Stopnie w ZHP

W Związku Harcerstwa Polskiego od 2003 funkcjonuje 6 stopni harcerskich. Wprowadzono je Uchwałą nr 40/XXXII Rady Naczelnej ZHP z dnia 15 czerwca 2003 r.

Nazwa stopnia - chłopcy młodzik (mł.) wywiadowca (wyw.) odkrywca (odkr.) ćwik (ćw.) harcerz orli (HO) Harcerz Rzeczypospolitej (HR)
Nazwa stopnia - dziewczęta ochotniczka (och.) tropicielka (trop.) pionierka (pion.) samarytanka (sam.) harcerka orla (HO) Harcerka Rzeczypospolitej (HR)
grupa metodyczna harcerze harcerze harcerze starsi harcerze starsi wędrownicy wędrownicy
oznaczenie na naramiennikach belka dwie belki krokiewka dwie krokiewki gwiazdka dwie gwiazdki

 

Stopnie w ZHR

W Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej obie organizacje (Organizacja Harcerek i Organizacja Harcerzy) przewidują trzy stopnie harcerskie i dwa stopnie wędrownicze. Są one oznaczane odpowiednio nabitymi krzyżami harcerskimi.

Nazwa stopnia - chłopcy młodzik (mł.) wywiadowca (wyw.) ćwik (ćw.) harcerz orli (HO) Harcerz Rzeczypospolitej (HR)
Nazwa stopnia - dziewczęta ochotniczka (och.) tropicielka (trop.) samarytanka (sam.) wędrowniczka (wędr.) Harcerka Rzeczypospolitej (HR)
Oznaczenie na krzyżu harcerskim - brak srebrna lilijka złota lilijka

złota lilijka

złoty okrąg

złota lilijka

złoty okrąg

złoty wieniec

System 5 stopni harcerskich używany jest też przez: HROŚ, NDH „Bądź Gotów”, NKIH „Leśna Szkółka”, Szczep „Czerwone Maki” oraz Chorągiew Harcerzy w Kanadzie.

 

Zdobywaj kolejne stopnie nie będąc harcerzem!

Nie tylko harcerze mogą korzystać z ogromu doświadczenia nagromadzonego przez ponad 100 lat tradycji harcerstwa i skautingu. Instruktorzy harcerscy stworzyli system, którego elementami warto się inspirować planując własny rozwój. Oto kilka przykładów:

 

Stopnie - kolejne etapy

Bardzo trudno jest wziąć się do pracy, kiedy cel jest bardzo odległy. Wielu ludzi popełnia ten błąd, że wyznacza sobie zbyt ambitne cele. Może to paraliżować. Nie znaczy to jednak, że nie można stawiać sobie trudnych wyzwań. Wystarczy zaplanować kilka etapów na drodze do celu i wspinać się do niego stopniowo. 

Tak samo nikt nie będzie wymagał od młodego harcerza, żeby od razu posiadał wszystkie umiejętności, które powinien posiadać ćwik. Będzie je nabywał podczas swojej przygody w drużynie, a każdy kolejny krok na tej ścieżce zostanie nagrodzony kolejnym stopniem. 

 

Wymagania dostosowane do wieku

Żaden dobry instruktor nie będzie wymagał od 11-letniego chłopca umiejętności przetrwania nocy w samodzielnie zbudowanym szałasie, bo po prostu przekracza to jego możliwości. Można się za to spodziewać, że 15-latek już będzie w stanie sobie poradzić w takich warunkach. 

Na tej samej zasadzie trzeba realistycznie podchodzić do swojej pozycji w życiu. Różni influencerzy radzą, że trzeba mieć odłożone kilka tysięcy w banku i inwestować w swoje zdywersyfikowane portfolio. Prawdopodobnie mogą mieć rację, jeśli kierują swoje rady do już ustatkowanych ludzi. Młodym jest za to łatwo wpaść w pułapkę mierzenia się zbyt dużą na siebie miarą. Trudno przecież wymagać od 20-latka tego samego, co od 40-latka.

 

Indywidualne ścieżki rozwoju

Wymagania na stopnie harcerskie są wspólne, ale nieprecyzyjne. Twórcy regulaminów celowo zostawili pole do interpretacji i konkretyzacji przez drużynowego w ramach określonej próby. Jest tak dlatego, że harcerze różnią się między sobą. Mają różne osobowości, zainteresowania i potrzeby. Dlatego do każdego chłopca trafiają różne zadania. Krzywdą byłoby wymagać tego samego od wszystkich.  

Tak samo w dorosłym życiu trzeba zauważyć, że nie ma uniwersalnej dla każdego ścieżki. Trzeba umieć dobrze określić swoje mocne i słabe strony, żeby móc wyznaczyć sobie cele na odpowiednim poziomie.

 

Konkretne cele, konkretne efekty

Ważną zasadą przyjmowaną przez instruktorów podczas układania prób jest maksymalne precyzowanie poszczególnych zadań. Celem próby jest zawsze potwierdzenie posiadania jakiejś umiejętności, np. przygotowywania się do wyjazdów. Harcerzom jest jednak dużo łatwiej myśleć o szczegółowym zadaniu, którego wykonanie jest uzależnione od opanowania tej umiejętności. W tym przykładzie harcerz dostałby np. próbę, by pojechać na samodzielną wyprawę rowerową z nocowaniem. 

Jest to kolejna cenna lekcja, którą można wdrożyć w dorosłe życie. Dużo łatwiej myśleć o konkretnych celach. Trudno jest zaangażować się w abstrakcyjny cel w rodzaju "poprawić kondycję". Lepiej założyć sobie, że np. chce się przebiec półmaraton. Tego rodzaju zadania dają zresztą dużo lepszego kopa po ich wykonaniu, bo bardzo wyraźnie widać efekt włożonej przez siebie pracy. 

 

Podsumowanie

System stopni harcerskich nie jest zarezerwowany tylko dla harcerzy. W rzeczywistości, wiele wartościowych lekcji można wyciągnąć z tego systemu, niezależnie od naszej przynależności do harcerskiej społeczności. Oto, co możemy się nauczyć:

  1. Cele i etapy: Podobnie jak w harcerstwie, warto stawiać sobie konkretne cele. Nie muszą to być wielkie wyzwania – wystarczy, że wyznaczymy sobie kilka etapów na drodze do osiągnięcia celu. To pozwoli nam skupić się na konkretnych zadaniach i cieszyć się efektami naszej pracy.

  2. Dostosowanie do wieku: System stopni harcerskich uwzględnia różnice między ludźmi. Warto zauważyć, że nie ma uniwersalnej ścieżki rozwoju. Każdy z nas ma swoje mocne strony i słabości. Dlatego warto określić cele na odpowiednim poziomie, dostosowane do naszych możliwości.

  3. Precyzyjne zadania: Wymagania na stopnie są precyzyjne, ale dostosowane do umiejętności harcerzy. To ważna lekcja – warto myśleć o szczegółowych zadaniach, które dają widoczny efekt po ich osiągnięciu. To motywuje do działania i pozwala nam rozwijać się.

Podsumowując, system stopni harcerskich to nie tylko oznaczenia na mundurze, ale przede wszystkim wyraz zaangażowania i gotowości do działania. Każdy zdobyty stopień to krok w stronę rozwoju swojej osoby. Niezależnie od naszej przynależności do harcerstwa, możemy czerpać inspirację z tej wartościowej metodyki. 

HTML Button Generator