Czym jest harcerstwo, czego uczą się harcerze i czy warto zapisać dziecko do ZHP albo innej organizacji?

harcerze przy ognisku w lesie - harcerstwo
Harcerstwo kojarzy się z mundurami, wyjazdami na obozy i udziałem w zbiórkach.  W tym artykule pokażę, że za tymi powierzchownymi skojarzeniami idzie dużo głębsza tradycja, której warto poświęcić więcej uwagi. Harcerstwo stanowi bowiem odpowiedź na wiele wyzwań, które przynosi nam współczesność. 
 

Dlaczego warto być harcerzem?

Harcerstwo jest polskim ruchem społecznym działającym w kraju i poza jego granicami, wśród Polonii. Jako ruch będący częścią skautingu, posiada wiele elementów z nim wspólnych, ale wytworzyło też wiele własnych tradycji i zasad postępowania. Celem harcerstwa jest wychowanie dzieci i młodzieży w duchu braterstwa i samodzielności. 

Współczesność pokazuje, że coraz bardziej brakuje nam wielu wartości zagubionych gdzieś wraz z postępem technologicznym. Harcerstwo stanowi remedium na wiele z tych problemów. Mamy coraz bardziej podzielone społeczeństwo? Harcerstwo umożliwia nawiązywanie przyjaźni między ludźmi z bardzo różnych klas społecznych. Brakuje nam kontaktu z przyrodą? Harcerstwo zapewnia regularny, bliski kontakt z naturą. Młodzi ludzie są coraz mniej samodzielni? Harcerstwo wychowuje do podejmowania odpowiedzialności za siebie i swoje otoczenie. 

Ruch harcerski od samego początku brał sobie na cel wychowanie młodych ludzi w sposób, który odwołując się do ich odwiecznej natury, odpowiada na wyzwania współczesności. 

 

Historia harcerstwa i skautingu

Ruch skautowy wywodzi się z Anglii, a jego twórcą był sir Robert Baden-Powell - angielski bohater narodowy, który zdobył sławę podczas II Wojny Burskiej. Baden-Powell miał niezwykłe doświadczenie jako zwiadowca, a jego znajomość technik przetrwania i zwiadu była nieoceniona. W 1899 roku napisał książkę “Wskazówki dla zwiadowców”, która stała się podręcznikiem dla żołnierzy brytyjskich. Po zakończeniu wojen burskich w 1902 roku, Baden-Powell odkrył, że jego dzieło cieszy się dużym powodzeniem wśród organizacji młodzieżowych. To właśnie wtedy postanowił stworzyć system wychowania chłopców, który nazwał "scouting" (od angielskiego “scout”, czyli zwiadowca).

 

Powstanie ruchu skautowego

W 1907 roku Robert Baden-Powell postanowił wypróbować swój system. Zorganizował obóz dla chłopców na wyspie Brownsea, gdzie uczestnicy pochodzili z różnych klas społecznych. Baden-Powell wychodził z założenia, że chłopcy sami z siebie dobierają się w “bandy”, w których chcą się razem bawić i spędzać czas. W takich grupach naturalnie powstawała hierarchia. Na bazie tych band oraz obserwacji rozwoju dzieci w rodzinach wielodzietnych, opracował system zastępowy. Okazał się on być strzałem w "dziesiątkę".

 

Początki harcerstwa w Polsce

Początki ruchu harcerskiego w Polsce sięgają początku XX wieku. Pierwsze pogłoski o skautingu dotarły na ziemie polskie (znajdujące się pod zaborami) w 1909 roku. Od 1910 roku samorzutnie powstawały zastępy i drużyny. W zaborze austriackim skauting działał legalnie, w pozostałych w konspiracji. Zaproponowany przez gen. Roberta Baden-Powella nowy system wychowawczy postrzegany był jako dobry sposób wychowania młodzieży na żołnierzy i przyszłych obywateli odrodzonej Polski. Dlatego skautingiem zainteresowały się przede wszystkim organizacje niepodległościowe, m. in. „Zarzewie” (organizacja akademicka, która w ramach Polskich Drużyn Strzeleckich przygotowywała młodzież do walki o niepodległość), „Sokół” (towarzystwo sportowe o charakterze patriotycznym) i „Eleusis” (katolickie stowarzyszenie abstynenckie). Przy lwowskim „Sokole” powstało Związkowe Naczelnictwo Skautowe, a Andrzej Małkowski zorganizował pierwszy kurs skautowy na początku 1911 r.

 

Pierwsza organizacja

W dniu 22 maja 1911 r. Andrzej Małkowski wydał rozkaz tworzący oficjalnie pierwsze cztery drużyny skautowe we Lwowie (jest to często uznawane jako symboliczny dzień powstania harcerstwa). W zaborze rosyjskim w końcu 1911 r. powstała nielegalna Naczelna Komenda Skautowa skupiająca samorzutnie powstające drużyny. W zaborze pruskim pierwsze drużyny skautowe powstały w Poznaniu w 1912 r. Ważnym wydarzeniem pierwszego okresu tworzenia polskiego skautingu był wyjazd polskich skautów ze wszystkich zaborów we wspólnej reprezentacji (pod wodzą Andrzeja Małkowskiego) na zlot skautów w Birmingham w lipcu 1913 r. 

 

Powstanie ZHP

Podczas I wojny światowej działalność skautowa uległa zmianie ze względu na zmobilizowanie części instruktorów i skautów do armii zaborczych oraz wstępowanie skautów do Legionów Polskich. Grupy harcerek i harcerzy podejmowały służby pomocnicze dla Legionów oraz organizowały pomoc dla ofiar wojny, sierot, uciekinierów. 1 listopada 1916 r. w Warszawie odbył się zjazd zjednoczeniowy, zorganizowany przez wszystkie organizacje harcerskie działające w byłym zaborze rosyjskim. W jego wyniku powstała nowa organizacja pod nazwą Związek Harcerstwa Polskiego, który jako odznaki organizacyjne przyjął krzyż harcerski i lilijkę. W ten sposób harcerstwo usamodzielniło się, wychodząc spod nadzoru i opieki innych organizacji.

 

Idee i wartości harcerskie

Harcerstwo wyróżnia się spośród innych organizacji pozarządowych działających w Polsce, bo opiera się na służbie i odwołuje się do określonych idei i wartości. Ideał harcerski to wizja człowieka, który łączy w sobie wszystkie cnoty i wartości harcerskie. Taki człowiek jest doskonały w służbie, wierności, prawości, odwadze, solidarności i samodoskonaleniu. Taki człowiek jest też wzorem dla innych, jest liderem w swoim środowisku. Taki człowiek jest harcerzem w pełnym tego słowa znaczeniu.

Więcej o harcerskich ideałach można przeczytać tutaj: Harcerskie ideały (Ramię pręż) - chwyty i interpretacja piosenki harcerskiej

Zasady polskiego harcerstwa są wyrażone w Prawie Harcerskim i Przyrzeczeniu Harcerskim, o których można przeczytać tutaj: Prawo Harcerskie dzisiaj - uniwersalny wzór dla każdego mężczyzny?

 

Czego uczy harcerstwo? Harcerskie wychowanie

Wszystkie organizacje harcerskie są organizacjami wychowawczymi. Oznacza to, że są podporządkowane kształtowaniu charakterów dzieci i młodzieży. Wychowanie w ZHP opiera się na kilku sprawdzonych systemach, podobnie jest też w innych organizacjach.

 

Przykład własny

Na czele każdej jednostki harcerskiej stoi instruktor. Z założenia drużynowi są młodymi ludźmi, niewiele starszymi od swoich podopiecznych. Dzięki temu jest między nimi mniejszy dystans, niż między dziećmi a rodzicami. Instruktorami zostają tylko doświadczeni harcerze, którzy sami zostali wcześniej ukształtowani w ramach swojej harcerskiej drogi. Rozumieją harcerski sposób myślenia o rozwoju i stosują go w stosunku do siebie. Stanowią w ten sposób przykład dla swoich podopiecznych, którym imponują swoim wyrobieniem harcerskim.

 

System zastępowy

System zastępowy w harcerstwie to ważny element organizacyjny, który umożliwia efektywne zarządzanie drużyną. W skład zastępu wchodzi zazwyczaj kilku harcerzy, a jeden z nich pełni rolę zastępowego. To lider, który odpowiada za koordynację działań, organizację zbiórek. To on dba o dyscyplinę i współpracę w grupie. Funkcja zastępowego to nie tylko przywództwo, ale także odpowiedzialność za dobre funkcjonowanie drużyny. Wzajemne wsparcie, wspólny cel i zaufanie to kluczowe wartości, które zastępowy stara się przekazywać swoim harcerzom. To właśnie w systemie zastępowym młodzi ludzie uczą się pracy w zespole, rozwijają umiejętności przywódcze i kształtują swoje charaktery.

 

System stopni

System stopni harcerskich stanowi wzorzec rozwoju osobistego, który może być inspiracją dla każdego mężczyzny, dążącego do samodoskonalenia. Stopnie te, zdobywane poprzez wykonywanie prób, reprezentują postępy w umiejętnościach i zaangażowaniu, co wpisuje się w filozofię ciągłego rozwoju charakterystyczną dla męskiej mentalności. Indywidualne ścieżki rozwoju oraz precyzyjnie określone cele stają się kluczowymi elementami motywującymi do dążenia do celów i osiągania sukcesów. Wnioski płynące z systemu stopni harcerskich obejmują uniwersalne właściwości, takie jak: konkretne cele, dostosowanie do wieku oraz precyzyjne określenie zadań, które stanowią drogę do osobistej doskonałości, co może stanowić inspirację dla każdego mężczyzny, niezależnie od jego przynależności do harcerskiej społeczności.

Więcej na temat systemu stopni można przeczytać tutaj: Stopnie harcerskie. Czego harcerstwo uczy o rozwoju?

System sprawności

System sprawności harcerskich to nie tylko plakietki na rękawie, ale także sposób oceny umiejętności i zaangażowania harcerzy. W ramach tego systemu, harcerze zdobywają odznaki w różnych dziedzinach, takich jak: wiedza o przyrodzie, umiejętności pierwszej pomocy, orientacja w terenie, czy umiejętności harcerskie. To wszechstronne podejście pozwala na rozwijanie kompetencji i charakteru, a także motywuje do ciągłego doskonalenia. Wartość systemu sprawności tkwi w tym, że nie tylko nagradza za osiągnięcia, ale również kieruje uwagę harcerzy na rozwijanie konkretnych umiejętności. System ten stanowi swoiste mapowanie postępów każdego harcerza, ukazując, jakie umiejętności już opanował, a które są jeszcze do zdobycia. Dzięki temu harcerze mają jasny cel do osiągnięcia i konkretną drogę, którą mogą podążać. To nie tylko buduje ducha rywalizacji, ale przede wszystkim inspiruje do ciągłego rozwoju. 

 

ZHP, ZHR i inne organizacje harcerskie w Polsce

Harcerstwo jest ruchem społecznym, co oznacza, że nie ma jednej organizacji działającej z wykorzystaniem metody harcerskiej. W Polsce jest wiele organizacji harcerskich i skautowych. Wśród nich największe to m.in: Związek Harcerstwa Polskiego, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej i Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza".

ZHP jest największą organizacją harcerską w Polsce, otwartą na wszystkich, niezależnie od pochodzenia, rasy, czy wyznania. Jako największa organizacja posiada jednostki we wszystkich powiatach i najłatwiej do niej dołączyć.

ZHR powstał w 1989 r. w kontrze do ZHP. Od samego początku nawiązuje do przedwojennej tradycji założycieli harcerstwa. Z tego powodu nie ma w nim drużyn koedukacyjnych, a nawet istnieją w jego ramach osobne Organizacja Harcerek i Organizacja Harcerzy. Instruktorami i instruktorami w ZHR-ze mogą być tylko chrześcijanie. 

SHK "Zawisza" jest organizacją stricte katolicką. Działa zwykle przy parafiach

 

Jak zostać harcerzem? Jak zapisać dziecko do harcerstwa?

Bardzo łatwo zacząć swoją przygodę z harcerstwem, bo jednostki zwykle chętnie przyjmują nowych członków. Wystarczy zgłosić się do lokalnej chorągwi albo hufca. Można też spróbować znaleźć najbliżej działającą drużynę, posiadają one często swoje profile w mediach społecznościowych. 

Jeśli podobają ci się powyższe zasady i chcesz dołączyć do harcerstwa albo chcesz, żeby twoje dziecko wstąpiło do drużyny, warto wiedzieć, że członkowie organizacji harcerskich są skupieni w różnych pionach metodycznych.

Najmłodszym pionem są zuchy i zuchenki, skupione w gromadach zuchowych. Są to dzieci w wieku od 7 do 11 roku życia. Mają własne Prawo i Obietnicę Zucha i nie jeżdżą na obozy, tylko na kolonie. 

Następnie są harcerze i harcerki. To oferta adresowana  do nastolatków w przedziale wiekowym od 11 do 15 lat. Działają w drużynach harcerskich podzielonych na zastępy. Jeżdżą na letnie obozy w lesie.

Najstarszym pionem są wędrownicy i wędrowniczki. Są to uczniowie szkół średnich, czyli mają od 15 do 19 lat. Przygotowują się już do działalności w dorosłym życiu, dlatego ich zbiórki często są oparte na służbie i mają elementy edukacji ekonomicznej.

Po osiągnięciu pełnoletniości, niektórzy postanawiają nie opuszczać ruchu i zostać instruktorami harcerskimi. Sami stają się wtedy wychowawcami w gromadach i drużynach. Instruktorki i instruktorzy posiadają własne stopnie instruktorskie. 

To pokazuje, że oferta, którą daje harcerstwo jest skierowana do obu płci, w każdym wieku.

Wybrane dla Ciebie

HTML Button Generator