Czym jest cnota sprawiedliwości? Kształtowanie charakteru poprzez cnoty kardynalne

Czym jest cnota sprawiedliwości? Kształtowanie charakteru poprzez cnoty kardynalne

Sprawiedliwość jest cnotą, której podświadomie każdy człowiek pożąda najmocniej, spośród cnót kardynalnych. Od najmłodszych lat, gdy ktoś nas uderzy, albo chcemy mu odpłacić tym samym, albo domagamy się od rodziców, by to oni wyegzekwowali karę. Gdy ktoś nam coś zabierze, domagamy się zwrotu. Gdy wyświadczymy komuś dobro, chcielibyśmy, żeby i on nam odpłacił dobrem. Ale czym tak naprawdę jest sprawiedliwość i jak ją egzekwować w życiu?

 

 Czym jest sprawiedliwość?

Według Ulpiana - rzymskiego prawnika z III wieku - "Sprawiedliwość to stała i wieczna wola oddawania każdemu tego, co mu się należy. Zasady prawa są takie: żyć uczciwie, nie szkodzić drugiemu, oddać każdemu, co mu się należy” [1] Podobną definicję przyjęło też chrześcijaństwo: "Sprawiedliwość jest cnotą moralną, która polega na stałej i trwałej woli oddawania Bogu i bliźniemu tego, co im się należy.  Sprawiedliwość w stosunku do Boga nazywana jest «cnotą religijności». W stosunku do ludzi uzdalnia ona do poszanowania praw każdego i do wprowadzania w stosunkach ludzkich harmonii, która sprzyja bezstronności względem osób i dobra wspólnego." [2] Można o sprawiedliwości powiedzieć też bardziej opisowo, jak zrobił to święty Paweł w swoim liście: "Oddajcie każdemu to, co mu się należy: komu podatek - podatek, komu cło - cło, komu uległość - uległość, komu cześć - cześć." [3] Widzimy, że wynika ona wprost z prawa naturalnego, bo rozpoznaje ją każdy człowiek. Warto zauważyć, że w przeciwieństwie do pozostałych cnót kardynalnych, którymi są roztropność, męstwo i umiarkowanie, sprawiedliwość odnosi się do relacji z drugą osobą. Można powiedzieć, że jest ona wykonywaniem czyjegoś prawa do czegoś.

Podział sprawiedliwości

Święty Tomasz z Akwinu w Sumie Teologicznej wyróżnia kilkanaście cnót pochodnych od sprawiedliwości. Są to:

  1. religijność - czyli sprawiedliwość wobec Boga;
  2. patriotyzm - czyli spełnianie swoich powinności wobec ojczyzny, narodu i państwa;
  3. pietyzm - czyli oddawanie czci należnej rodzicom;
  4. cześć przełożonym - czyli darzenie szacunkiem osób postawionych nad nami (nauczycieli, wychowawców, przełożonych w pracy, dowódców na wojnie, albo głowy państwa etc.);
  5. posłuszeństwo - czyli uległość wobec rozkazów zwierzchników;
  6. prawdomówność - czyli mówienie prawdy i wystrzeganie się fałszu;
  7. szczerość - czyli ukazywanie rzeczy takimi, jakie one są, unikając przy tym zgorszenia;
  8. uprzejmość - czyli odnoszenie się do każdego człowieka tak, jak należy;
  9. ofiarność i hojność - czyli dobre posługiwanie się posiadaną własnością;
  10. karność - czyli ścisłe wypełnianie stanowionego prawa, które ustanawia prawodawca;
  11. słuszność - zwana także "epikeią", czyli interpretowanie prawa zgodnie z myślą ustawodawcy oraz sprzeciwianie się niesprawiedliwym prawom. [4]

Sprawiedliwość jako cnota właściwa mężczyźnie

Kościół Katolicki za ideał mężczyzna stawia świętego Józefa, a jedno z niewielu zdań, które jest na jego temat w Piśmie Świętym mówi, że "był człowiekiem sprawiedliwym" [5] Jak wcześniej wspomniałem, praktykowanie cnoty sprawiedliwości polega na czynieniu każdemu tego, co się komu należy. Mężczyzna więc powinien uczciwie wykonywać swoje obowiązki wobec pracodawcy czy kontrahenta. Ma także starać się budować wielkość swojego narodu, a gdy przyjdzie taka potrzeba, stanąć do walki zbrojnej w obronie ojczyzny. W końcu musi on spełniać obowiązki wobec najbliższej rodziny. Rozumiemy przez to jego dbałość o godny byt, o stabilność, o bezpieczeństwo żony i dzieci, a także o odpowiednie wychowywanie tych ostatnich. Wszystko to jest sprawiedliwe.

Jak ćwiczyć się w cnocie sprawiedliwości?

Ćwiczenie cnoty sprawiedliwości obejmuje systematyczną praktykę uczciwości i odpowiedzialności w podejmowaniu decyzji. Kluczowym elementem jest rozwijanie zdolności do obiektywnej oceny sytuacji, uwzględnianie różnych perspektyw oraz dbanie o równość w traktowaniu ludzi. To także praktyka odpowiedzialnego podejścia do konsekwencji swoich działań i świadomego dążenia do uczciwego rozwiązania problemów. Ćwiczenia w sprawiedliwości mogą obejmować refleksję nad własnymi uprzedzeniami, rozwijanie empatii oraz aktywną postawę wobec niesprawiedliwości wokół siebie.

Podsumowanie

Widzimy, że sprawiedliwość zarówno jako dążenie, jak i jako idea, towarzyszyła już ludziom w czasach starożytnych.  Towarzyszy nam także dziś. Pisał o niej zarówno grecki filozof Arystoteles, jak i kojarzony z teologią Akwinata. Jeżeli chcemy harmonii w stosunkach międzyludzkich, to musimy pielęgnować w sobie cnotę sprawiedliwości, bo to ona wprowadza ład w życie społeczne, jest też gwrantem spokoju i porządku w rodzinach.  Z niewzruszoną więc pewnością swojego celu i dla większego dobra, oddawajmy każdemu to, co mu się należy "bo Pan uznaje drogę sprawiedliwych,
a droga występnych zaginie." [6]

 

 

Piotr Walczak

dziennikarz-stażysta

Akademia Dziennikarska IWORIS,

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


[1] Jońca M. (b. d.). Praecepta iuris, czyli o tym, co jest w prawie naprawdę ważne – Edukacja prawnicza. Edukacja prawnicza – edukacja prawnicza – fachowo opracowany miesięcznik adresowany do studentów prawa i młodych prawników, obejmujący materiały niezbędne w czasie przygotowania się do egzaminów oraz poszerzające ogólną wiedzę prawniczą. https://www.edukacjaprawnicza.pl/praecepta-iuris-czyli-o-tym-co-jest-w-prawie-naprawde-wazne/

[2] Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1807

[3] Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu - Rz 13, 7 (b. d.). Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=282

[4] Św. Tomasz z Akwinu. Suma Teologiczna. T. 20. Tłum. O. Feliks Wojciech Bednarski. Reprint, oryg.: London: nakł. Katolickiego Ośrodka Wydawniczego „Veritas”, 1963

[5] Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu - Mt1, 19 (b. d.). Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=244

[6] Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu - Ps1, 6 (b. d.). Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=834


Sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO

HTML Button Generator