Czym jest cnota męstwa? Kształtowanie charakteru poprzez cnoty kardynalne

W sfeminizowanym świecie, z jakim mamy obecnie do czynienia, raczej nie wspomina się o męstwie. Jest to słowo będące częścią patriarchalnego skansenu, w którym podkreśla się męskie przymioty. Nie trzeba już być mężnym, bo każdy ma  być taki, jak mu podpowiada "serce". Męstwo jest czymś bardzo wymagającym, a kto chce dzisiaj poświęcać się więcej, niż wymaga tego jego poczucie komfortu? Czy możemy jednak normalnie funkcjonować bez tej cnoty?

 

Co to jest męstwo?

Jak za św. Tomaszem z Akwinu podaje św. bp Pelczar, słowo to można rozumieć na dwa sposoby. [1] W pierwszym znaczeniu, męstwo jest to stateczność walki. W tym rozumieniu jest to najbardziej podstawowa i ogólna ze wszystkich cnót, ponieważ staje się fundamentem wszystkich innych cnót. Na tę kluczową rolę wskazuje też łacińska etymologia tego słowa. Męstwo po łacinie to virtus. Wyraz ten pochodzi o słowa vir (mężczyzna) i oznacza również cnotę w ogólności[2]. Wynika to prawdopodobnie z tego, że opisywano tym wyrazem pierwotnie cnotę wojowników, którą wykazywali się na polu walki. Jest to chyba najbardziej jaskrawy i spektakularny przykład cnoty, ale też coś w szczególny sposób przynoszącego chwałę mężczyznom, gdyż pokazuje heroiczne wypełnianie przez nich swoich naturalnych obowiązków. 
W drugim znaczeniu męstwo oznacza stałość w dążeniu do dobra, czy też stałość duszy w podejmowaniu rzeczy trudnych i znoszeniu rzeczy przykrych. W tym rozumieniu jest to cnota kardynalna i to znaczenie będziemy tutaj rozważać.

Po co nam cnota męstwa?

W sytuacjach wyzwania męstwo umożliwia pokonywanie przeszkód, stawianie czoła trudnościom oraz utrzymanie postawy niezłomnej w obliczu nieszczęścia. W kontekście moralnym męstwo może prowadzić do obrony wartości i zasad, nawet wtedy, gdy wymaga to osobistych poświęceń. W dziedzinie zawodowej męstwo może przejawiać się w podejmowaniu ryzyka dla osiągnięcia celów czy podejmowaniu trudnych decyzji. Ogólnie rzecz biorąc, cnota męstwa jest fundamentem do działania w sposób odważny i wytrwały, co przyczynia się do rozwoju osobistego oraz skutecznego radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi.

Stopnie męstwa

Biskup Pelczar, powołując się na dzieło Directorium Asceticum Giovanni Battisty Scaramellego, wyróżnia cztery stopnie męstwa.

  1. Mężne wykorzenianie swoich wad, pokonywanie swoich namiętności, nie poddawanie się zachciankom,
  2. Narażanie swojego życia na niebezpieczeństwo w słusznej sprawie,
  3. Mężne znoszenie samej śmierci oraz cierpień,
  4. Nie tylko mężne, ale także chętne i radosne znoszenie każdego cierpienia.

Męstwo a odwaga

Według Słownika Języka Polskiego odwaga to śmiała, świadoma postawa wobec niebezpieczeństwa[3]. Męstwo, jako cnota, jest rozumiana jako stała dyspozycja duszy, odwaga zaś jest praktykowaniem męstwa w poszczególnych sytuacjach. Szczególnym rodzajem odwagi jest odwaga cywilna, czyli stawanie publicznie w obronie swoich racji i przekonań, nawet jeśli wiąże się to z wysokimi sankcjami prawnymi, opresją ze strony władzy, czy ostracyzmem społecznym.

Wady przeciwne cnocie męstwa

Każda cnota jest niejako szczytem, który po dwóch stronach ma pozornie przeciwstawne sobie wady. Z jednej strony jest to lękliwość, czyli nie podejmowanie się rzeczy trudnych i unikanie cierpienia za wszelką cenę. Przejawianie się lękliwości w konkretnych sytuacjach jest tchórzostwem. 
Z drugiej strony mamy zaś zuchwałość, czyli lekkomyślne narażanie się na niebezpieczeństwo, nie w imię większego dobra, w imię swoich zachcianek, czy próżnej chwały.

Jak ćwiczyć się w cnocie męstwa?

Żeby być mężnym w rzeczach wielkich, najpierw trzeba przezwyciężać się w rzeczach małych. Żeby to osiągnąć. niezbędne jest stawienia czoła cierpieniu, każdemu, nawet najmniejszemu. Trzeba podejmować wysiłek, aby nauczyć się znoszenia cierpienia. Można to robić dwojako:

  1. Poprzez odmawianie sobie zbędnych przyjemności, na przykład mniej wykwintne posiłki, spanie na twardym posłaniu, ograniczenie mediów społecznościowych, 
  2. Poprzez własnowolne wstawianie się na rzeczy nieprzyjemne, jak branie zimnych pryszniców, albo reguralne treningi, niezależnie od warunków atmosferycznych etc.

Zakończenie

Cnota męstwa czyni człowieka zdolnym do podejmowania się czynów trudnych, pomimo wszelkich niedogodności. To ona pozwala na dokonywanie wielkich dzieł i wielkich czynów. Jest ona niezbędna zarówno w walce o wolność narodu i stawaniu w czyjejś obronie na ulicy, jak w codziennym życiu, kiedy musimy przeciwstawić się otaczającemu nas złu i niesprawiedliwości, chociażby tylko słownie. Do odwagi zachęca nas także Chrystus w ostatnim zdaniu Ewangelii św. Jana: Na świecie doznacie ucisku, ale miejcie odwagę: Jam zwyciężył świat».[4]

 

Piotr Walczak

dziennikarz-stażysta

Akademia Dziennikarska IWORIS,

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


[1] Pelczar, ś. b. J. S. (2012). Życie duchowe, czyli doskonałość chrześcijańska (wyd. 9, T. 2). Wydawnictwo św. Stanisława Diecezji Krakowskiej. (Oryginał został opublikowany w 1873 r.)

[2] Awianowicz, B. (2014). PRZEMIANY W IKONOGRAFII VIRTUS W MENNICTWIE RZYMSKIM OD REPUBLIKI DO SEWERA ALEKSANDRA. Biuletyn Numizmatyczny373, 1–18.

[3] odwaga - definicja, synonimy, przykłady użycia. (b. d.). Słownik języka polskiego PWN. https://sjp.pwn.pl/slowniki/odwaga.html

[4] Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu - J 16, 33 (b. d.). Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=355


Sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO

Wybrane dla Ciebie

HTML Button Generator