Prawo Harcerskie dzisiaj - uniwersalny wzór dla każdego mężczyzny?

prawo harcerskie, harcerz z laską skautową

Czy Prawo Harcerskie może być użyteczne dla współczesnego mężczyzny?

Harcerstwo powstało na początku XX wieku. Jego celem doraźnym było przygotowywanie w warunkach konspiracyjnych przyszłych żołnierzy, którzy będą mogli służyć ojczyźnie, gdy przyjdzie moment walki o odzyskanie niepodległości. Celem długoterminowym miało być wszechstronne wychowanie człowieka, który będzie potrafił sobie poradzić i być przydatnym dla ojczyzny i narodu w każdych warunkach.

I tak podczas pokoju być przykładnym obywatelem, a podczas wojny sprawnym żołnierzem. Idea, wedle której wychowywany ma być harcerz wyrażona jest w Prawie i Przyrzeczeniu harcerskim. Przyjrzyjmy się im dzisiaj i postarajmy się odpowiedzieć na pytanie, czy powinni ich przestrzegać wyłącznie harcerze, czy może warto spróbować wprowadzić je w życie, nawet jeśli samemu nie było się nigdy członkiem organizacji harcerskiej.

Jak brzmi 10 punktów Prawa Harcerskiego i Przyrzeczenie harcerskie?

Metodyka harcerska powstała w oparciu o metodykę angielskiego skautingu. Tak więc również Prawo harcerskie oparte jest o analogiczny dokument skautów angielskich. Zostało ono jednak przekształcone tak, aby pasowało do polskich warunków kulturowych, społecznych i politycznych. Ponieważ drużyny harcerskie pod zaborami powstawały w sposób często niezwiązany ze sobą, to wersje Prawa i Przyrzeczenia były różne, aż do momentu, kiedy ukonstytuował się Związek Harcerstwa Polskiego i w 1919 roku, rozkazem Naczelnictwa ZHP, zostały one ujednolicone dla całej organizacji. W roku 1932 wprowadzono w tekście stylistyczne zmiany, a następnie używano go aż do końca II Wojny Światowej (także podczas konspiracji w Szarych Szeregach). W latach PRL zarówno Prawo, jak i Przyrzeczenie ulegały zmianom wielokrotnie, by dostosować je do aktualnej linii Partii. Formuła z dwudziestolecia międzywojennego była jednak przez wielu instruktorów zachowana w sercu i powróciły do niej środowiska harcerskie związane z KIHAM w latach 80. W III RP ZHP wprowadził małą zmianę stylistyczną do tego tekstu. W niezmienionej formie powrócił do przedwojennej roty Przyrzeczenia oraz treści Prawa Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej (ZHR). Ta właśnie wersja będzie dla nas punktem odniesienia w tym artykule.

"Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc bliźnim i być posłusznym Prawu Harcerskiemu.

  1. Harcerz służy Bogu i Polsce i sumiennie spełnia swoje obowiązki.
  2. Na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy.
  3. Harcerz jest pożyteczny i niesie pomoc bliźnim.
  4. Harcerz w każdym widzi bliźniego, a za brata uważa każdego innego harcerza.
  5. Harcerz postępuje po rycersku.
  6. Harcerz miłuje przyrodę i stara się ją poznać.
  7. Harcerz jest karny i posłuszny rodzicom i wszystkim swoim przełożonym.
  8. Harcerz jest zawsze pogodny.
  9. Harcerz jest oszczędny i ofiarny.
  10. Harcerz jest czysty w myśli, mowie i uczynkach, nie pali tytoniu i nie pije napojów alkoholowych ."

"Polegać jak na Zawiszy" - czyli po co przestrzegać prawa harcerskiego?

Harcerski system wychowania nie przyjmuje postawy typowo liberalnej, w której "ja" jestem w centrum i powinienem dbać tylko o to, żeby mi było dobrze. Twórcy harcerstwa zakładali, że człowiek jest istotą społeczną i tylko w społeczeństwie może się w pełni realizować i tym będzie każdemu lepiej, im każdy da z siebie jak najwięcej dla innych. Dlatego jest tutaj podejmowana próba uformowania człowieka, dla którego etyka nie będzie tylko sloganem. Człowieka honorowego, dla którego codziennością jest bezinteresowna służba wobec drugiej osoby oraz całego społeczeństwa. Człowieka, który zna swoje miejsce w hierarchii i potrafi zarówno podporządkować się przełożonym, jak i rządzić podwładnymi. Człowieka, dla którego prawda, dobro i piękno są najwyższymi wartościami i życiowymi drogowskazami. Jest to próba wskrzeszenia legendarnego rycerstwa, bo dla prawa skautowego i harcerskiego pierwowzorem jest właśnie prawo rycerskie. Stąd też odniesienie do Zawiszy Czarnego, który stawiany jest za wzór rycerskiego honoru i dotrzymywania słowa.

Całym życiem

Witold Pilecki (który sam z resztą był harcerzem) miał powiedzieć po usłyszeniu wyroku "Starałem się tak żyć, abym w godzinie śmierci mógł się raczej cieszyć, niż lękać". Czyż nie jest to piękny cel? Żeby tego jednak dokonać, musimy służyć wartościom najwyższym całym swoim życiem. To znaczy każdym wymiarem swojego życia i aż do śmierci. Stąd te słowa w rocie przyrzeczenia. Kto złoży takie przyrzeczenie świadomie, ten codziennie rano wstaje i pracuje sumiennie nad swoimi słabościami i przywarami. 

W lesie, przy ognisku, ale bez piwa

Całość metody harcerskiej powinna  być praktykowana w środowisku naturalnym. Robert Baden-Powell, twórca angielskiego skautingu, uważał, że trzeba wyrwać młodzież z miast i sprawić, by jak najwięcej obcowały z przyrodą. By ją poznawać i pokochać. Nie tylko w celu zdolności przetrwania bez cywilizacji, ale przede wszystkim dla zdrowia tak fizycznego, jak i psychicznego. Stąd właśnie szósty punkt prawa harcerskiego. Umiłowanie przyrody w jakiś sposób spaja pozostałe ideały wychowania harcerskiego. Często pojawia się jednak niezrozumienie co do dziesiątego punktu prawa harcerskiego. Abstynencji nigdy nie było w skautingu angielskim. Na swoim zjeździe w 2017 roku zrezygnował też z niej Związek Harcerstwa Polskiego. Abstynencja od tytoniu i alkoholu była jednak czymś oczywistym dla ojców polskiego harcerstwa. Znaczna bowiem część ruchów niepodległościowym w Polsce była zarazem abstynencka. Na temat jej zalet, szczególnie w wychowaniu młodzieży, rozpiszę się innym razem. Tutaj wspomnę tylko, że dobrowolne powstrzymanie się od spożywania napojów alkoholowych i palenia wyrobów tytoniowych (chociaż na jakiś czas) nie tylko wpływa korzystnie na zdrowie, ale także ćwiczy wolę. Szczególnie, że w kulturze "ze mną się nie napijesz", dobrowolna abstynencja często bywa nierozumiana. Stąd więcej okazji, żeby kształtować swój charakter i asertywność.

Harcerstwo dla każdego?

Wydaje mi się, że omawiane wyżej Prawo oraz Przyrzeczenie mogą być kompasem moralnym dla każdego. Warto próbować te ideały wprowadzać w swoje życie z myślą, że pięknie by było mieć wokół siebie ludzi, którzy się nimi kierują

Przypisy:
KIHAM - Krąg Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego

Źródła:

https://web.archive.org/web/20121004025314/

http://stare.zhr.pl/naczelnictwo/regulaminy/zwiazkowe/statut_zhr.pdf

https://lodzka.zhp.pl/harcerz-jest-wolny-od-nalogow-10-punkt-prawa-harcerskiego-zmieniony/

 

HTML Button Generator