Alpha male - Czy "samiec alfa" to dobry wzorzec mężczyzny?

samiec alpha - alpha male

Alpha male to popularny stereotyp męskiego sposobu bycia. Powszechnie kojarzy się on z mężczyznami pewnymi siebie, dominującymi, a czasami także przejawiającymi skłonności narcystyczne.  Dla środowisk feministycznych jest to czarny charakter, wzorzec "toksycznej męskości" i produkt znienawidzonego patriarchatu. Dla środowisk redpillowych - wzór postępowania i ideał, do którego należy dążyć.

Pierwsze z wymienionych środowisk twierdzą, że alfa to "głośny i dominujący facet, który nie cofnie się przed niczym, by bronić swojej pozycji w grupie i w rzeczywistości dość kruchego ego1", oraz że: "Dążący do tego ideału mężczyźni w rezultacie albo byli nieznośnymi dla otoczenia aroganckimi dupkami, albo nieszczęśliwymi osobnikami, którzy sami narzucali sobie nierealistyczne standardy2". Dla tych drugich jest to: "drapieżny przewodnik stada, lider i dominator, stawiający na wygranie każdej rywalizacji.3", oraz "mężczyzna, który w teorii powinien być prawdziwym mężczyzną, czyli marzeniem kobiet4".

Jaka jest prawda? 

 

Alpha male - znaczenie 

Słownik języka angielskiego Cambridge Dictionary definiuję alpha male w dwojaki sposób, podając, że jest to "cieszący się największym powodzeniem i wpływami samiec w danej grupie5", bądź też "silny i odnoszący sukcesy mężczyzna, lubiący rządzić innymi6 ". Jak wynika z powyższego opisu, omawiane pojęcie pochodzi z nauk przyrodniczych, gdzie było używane w opisie relacji zwierząt stadnych, skąd przeszło do terminologii relacji społecznych pomiędzy ludźmi. 

 

Samiec alfa w przyrodzie - opis badań

Pojęcie alpha male po raz pierwszy zostało użyte w 1921 roku przez antropolog Monikę Sumrę, w opisie hierarchii występującej w stadzie kur i dotyczyło tzw. "hierarchii dziobania". Określenie to zaczęto następnie stosować w stosunku do innych zwierząt stadnych, m. in. wilków i małp. 

W powszechnym wyobrażeniu samiec alfa, to wśród zwierząt najsilniejszy osobnik, który jest w stanie wykorzystać swoją fizyczną dominację do zapewnienia sobie pierwszeństwa w dostępie do jedzenia i samic. Co ciekawe jednak, ten obraz nie jest do końca prawdziwy. Przykładowo u wilków żyjących na wolności zjawisko samca alfa nie występuję (występuje wśród osobników wyrwanych z ich naturalnego środowiska). Z kolei u organizmów, gdzie ono występuje, może mieć ono inny charakter niż wynikałoby to z powszechnych wyobrażeń. 

Przykładem zwierzęcia stadnego o ścisłej hierarchii są szympansy. Jak zauważa prymatolog Frans de Waal: 

"Samce alfa szympansów są liderami wzbudzającymi respekt i przerażenie, ale większość z tych, które doszły na szczyt jest jednocześnie hojna i uprzejma dla pozostałych, ponieważ wiedzą, że szacunek pomoże im zachować pozycję na szczycie."

I dalej: "Nie powinno się nazywać dręczyciela (bully) samcem alfa. Ktoś, kto jest duży, silny, zastrasza i poniża innych, niekoniecznie jest samcem alfa" [...] Nie trzeba być największym i najsilniejszym samcem. Najmniejszy, jeśli ma odpowiednich przyjaciół i potrafi utrzymać zadowolonymi lub ma poparcie samic, może być samcem alfa7

Tak więc u szympansów alfa ani nie jest brutalnym arogantem, ani też jego pozycja nie jest zdefiniowana wyłącznie przez cechy fizyczne wynikające z genów. 

 

Czy model Alpha male można stosować w społeczeństwie? 

Oczywiście relacje społeczne u ludzi są rzeczą o wiele bardziej złożoną, niż ma to miejsce u małp. W związku z tym niewłaściwym byłoby przekładanie wprost istniejących u nich zależności na społeczeństwa ludzkie. Ludzie posiadają cały szereg hierarchii i co za tym idzie, mnóstwo pól, na których można przewodzić innym. Są to m.in: polityka, praca zawodowa czy grupa znajomych.

Zastanówmy się więc na tym, jakie cechy musi posiadać człowiek, jeśli chce być przywódcą? 

Pierwszym, co przychodzi na myśl, jest oczywiście posiadanie kompetencji merytorycznych w danej dziedzinie. To oczywiście prawda. Warto jednak zauważyć, że prócz samych kompetencji twardych, istotne mogą być także kompetencje miękkie, umożliwiające skuteczne zarządzanie innymi ludźmi. W tym kontekście wymieniania się takie cechy, jak: charyzma, autentyczność, ciekawość, kreatywność, elastyczność, odporność psychiczna. Co ciekawe istotne mogą się także okazać zarówno inteligencja emocjonalna, jak i empatia, a więc cechy, które nie są stereotypowo kojarzone z alfą, a które jednocześnie są potrzebne, by zrozumieć motywacje ludzi, a co za tym idzie, skutecznie nimi kierować. 

Istniej także stereotyp, zgodnie z którym na stanowiskach kierowniczych dobrze radzą sobie osoby o skłonnościach narcystycznych. Tymczasem, jak podaje portal Psychology Today: 

"Na stanowiskach przywódczych narcyzi mogą przejawiać charyzmę, a nawet mobilizować kolegów do działania w sytuacji kryzysowej, ale ich roszczeniowość, opór przed krytyką, dążenie do chwały i brak empatii często prowadzą do niepowodzenia w budowaniu skutecznej organizacji8

W jednym z wywiadów Jordan Peterson, wskazywał, że psychopaci, którzy starają się przeć do sukcesu kosztem innych, bardzo szybko zostają zdemaskowani, co prowadzi do szybkiej utraty wszystkiego, co wypracowali:

"Niektórzy twierdzą, że wszyscy ludzie sukcesu to psychopaci. Nie. To nieprawda. Psychopaci rzadko odnoszą sukcesy. Odnoszą ich nieco więcej niż ludzie, którzy nie robią nic, ale by utrzymywać swój status społeczny, muszą zmieniać środowisko. Ponieważ jeśli drapieżny pasożyt manipuluje innymi ludźmi, oni wkrótce to odkrywają i zapamiętują (a ludzie są bardzo dobrzy w zapamiętywaniu rzeczy). Wtedy reputacja psychopaty zostaje zszargana w konsekwencji ujawnienia prawdy. A wówczas, by psychopata mógł dalej działać, musi udać się gdzieś indziej."9

Niezupełnie prawdziwe jest też utarte twierdzenie, że "władza deprawuje": 

"Doświadczenie władzy zmienia jednostki w sposób, który może być zarówno pozytywny, jak negatywny... aktywując ukryte cechy i atrybuty jednostek. Jeśli jednostki są moralnie usposobione, to władza może ułatwiać wybory etyczne. "

"Wspólnotowo i kolektywnie nakierowane jednostki mają tendencje do odpowiadania na władzę w sposób społecznie odpowiedzialny, a nie zainteresowany sobą samym10".

Jeśli myślimy o mężczyźnie sukcesu, który nie liczy się z otaczającymi go ludźmi, powinniśmy myśleć raczej o tzw. sigma male, którego sylwetkę opisałem w tym artykule:

Co to jest sigma man? Czy Sigma male to właściwy model męskości na obecne czasy?

 

Czego możemy dowiedzieć się o przywództwie z kultury? 

Kultura Zachodu stworzyła wiele obrazów dobrych przywódców, które zdecydowanie warto poznać: ludzi obdarzonych autorytetem, gotowych wspierać swoich podwładnych. Na tych zasadach oparty był średniowieczny archetyp dobrego króla, który znalazł pełne odbicie w twórczości J.R.R. Tolkiena w postaci Aragorna.

O tym, czym jest archetyp przeczytacie w artykule: Cztery archetypy męskości: król, wojownik, kochanek i mag 

Jednocześnie w kulturze istniała też świadomość, że nie wszyscy dorastają do tego wzorca. Stąd mamy wiele przykładów napiętnowania władców, pragnących dominować nad innymi dla własnej chwały i korzyści. Szczególnie napiętnowani będą władcy, nadużywający władzy dla zaspokojenia swoich żądz. Biblijny król Dawid zostaje surowo ukarany przez Boga za wykorzystanie swojej pozycji jako króla do uwiedzenia żony Uriasza Chetyty. Równie interesujący przykład pochodzi ze starożytnego Rzymu, gdzie przyczyną obalenia Tarkwiniusza Pysznego był gwałt dokonany przez niego na Lukrecji. 

W późniejszych czasach Kościół katolicki rozwinie doktrynę, dotyczącą oporu przeciw tyranom11 - władcom, łamiącym prawa swoich poddanych, w rządzeniu zainteresowanym wyłącznie własnymi korzyściami. 

 

Podsumowanie - opinie są zróżnicowane...

Odpowiedź na tytułowe pytanie zależy od sposobu zdefiniowania alpha male. Jeśli, jak feministki, widzimy w nim narcyza, kierującego się własnymi korzyściami, żeby dominować nad innymi jedynie dla własnej satysfakcji i traktującego kobiety jako obiekt pożądania, to odpowiedź na to pytanie będzie oczywiście negatywna. Taki wizerunek mężczyzny na szczycie nigdy nie był jednak akceptowany w europejskim kręgu kulturowym. 

Podobnie należy odrzucić wizję alpha male promowaną przez środowiska redpillowe. Ich propozycja może wydawać się z pozoru atrakcyjna, roztaczając obraz odnoszącego sukcesy charyzmatycznego przywódcy. Zakłada ona jednak skupienie na osobistych korzyściach i wykorzystaniu pozycji społecznej do pozyskania uwagi kobiet. Taki powyższy opis przywództwa, jest po pierwsze nieefektywny, a po drugie stanowi otwartą drogę do powstania tysięcy małych, egoistycznych tyranów, zatruwających życie otoczeniu.

Jednocześnie trzeba zauważyć, że społeczeństwo ma naturalną potrzebę posiadania przywódców. W pracy, w szkołach, na uczelniach, w społecznościach lokalnych, czy rozmaitych stowarzyszeniach - wszędzie tam istnieje zapotrzebowanie na charyzmatycznych, wartościowych, obdarzonych autorytetem przywódców. Każde zgromadzenie potrzebuje ludzi o silnym charakterze, tak by byli w stanie podźwignąć nałożony na nich ciężar. Dlatego moim zdaniem alpha male ma sens, jako archetyp silnego psychicznie, inspirującego lidera. Musi mu jednak towarzyszyć silna etyka, zakładająca uwzględnianie potrzeb podwładnych i skupienie na wspólnych, a nie wyłącznie na własnych celach. 

 

 

Źródła:

  1. https://natemat.pl/407953,samiec-sigma-nowy-typ-toksycznej-meskosci
  2. idem
  3.  https://swiadomosc-zwiazkow.pl/samiec-alfa-samiec-beta-czym-sie-roznia/
  4. https://swiadomosc-zwiazkow.pl/kim-naprawde-jest-samiec-alfa/
  5. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/alpha-male /tłum Piotr Ratajczak
  6. idem
  7. https://www.independent.co.uk/news/world/europe/alpha-male-alpha-chimpanzee-primatologist-frans-de-waal-a8421291.html
  8. https://www.psychologytoday.com/us/basics/leadership
  9. https://www.psychologytoday.com/intl/blog/dont-forget-the-basil/202108/how-power-changes-you
  10. https://www.youtube.com/shorts/eZuVMAvO-aQ
  11. https://www.youtube.com/watch?v=jH2T8nqNmFU
  12. https://www.discovermagazine.com/planet-earth/the-science-of-alpha-males-in-animal-species
  13. https://www.scientificamerican.com/article/is-the-alpha-wolf-idea-a-myth/
  14. https://www.sciencetimes.com/articles/31684/20210613/alpha-males-animal-kingdom-humans-exhibit-male-behavior.htm
  15. https://www.apa.org/monitor/2017/04/power-play
  16. https://blogs.lse.ac.uk/businessreview/2018/05/14/what-power-does-to-you-the-psychological-consequences-of-power/
  17. https://economictimes.indiatimes.com/jobs/c-suite/the-psychology-of-leadership-understanding-the-minds-of-great-leaders/articleshow/104627462.cms?from=mdr
  18. https://hbr.org/2023/12/8-essential-qualities-of-successful-leaders
HTML Button Generator